Секоја година илјадници македонски граѓани заминуваат на сезонска работа во Хрватска со надеж дека за неколку месеци ќе заработат солидни пари, ќе заштедат нешто и ќе се вратат дома финансиски „исправени“. Огласите изгледаат примамливо, платите на хартија звучат добро, а ветувањата од посредници и работодавачи често се идеални. Но реалноста, во многу случаи, изгледа сосема поинаку – и токму за тоа ретко кој зборува гласно.
Сезонската работа во Хрватска не е измама сама по себе, но е полна со стапици, недоречености и ризици за кои македонските работници најчесто дознаваат дури кога веќе е предоцна.
Како навистина започнува целата процедура
Процесот најчесто почнува со оглас на Facebook, Viber група или преку познаник што „веќе работел таму“. Работодавачот или посредникот ветува работа во хотел, ресторан, кафуле или на плажа, сместување и храна, како и плата што изгледа повисока од македонскиот стандард. Во тој момент малкумина прашуваат за деталите, а уште помалку инсистираат сè да биде напишано црно на бело.
Во пракса, за легална сезонска работа во Хрватска, македонските државјани мора да имаат работна дозвола. Таа дозвола ја вади хрватскиот работодавач, но проблемот е што многумина заминуваат уште пред дозволата да биде официјално издадена. Се работи „на збор“, со ветување дека документите ќе бидат средени „за некој ден“, што често не се случува навреме или воопшто.
Прочитајте: Како да најдете работа во Хрватска со македонски пасош и кои документи ви се потребни за дозвола за престој и работа
Работиш, но правно – не постоиш
Една од најголемите и најопасни заблуди е уверувањето дека ако веќе си почнал да работиш, автоматски си заштитен. Во реалноста, ако немаш валидна работна дозвола и пријава, ти си целосно незаштитен. Ако дојде инспекција, ако се повредиш на работа или ако дојде до конфликт со работодавачот, законот не е на твоја страна.
Во такви ситуации, казните не ги плаќа секогаш само работодавачот. Работникот може да биде казнет, отстранет од Хрватска и да добие забрана за влез во земјата или во Шенген-зоната. Ова е нешто што речиси никој не го спомнува додека те убедува да тргнеш.
Работно време кое не постои на договор
Сезонската работа на Јадранот значи долги денови, но она што се случува во пракса често оди далеку над законските граници. Работно време од 10, 12, па дури и 14 часа дневно не е исклучок, особено во шпицот на сезоната. Слободен ден понекогаш постои само на хартија, а прекувремените часови ретко се платени како што налага законот.
Прочитајте: Ова се најбараните професии во Хрватска, не треба ни искуство
Многу македонски работници прифаќаат сè, од страв да не ја изгубат работата или сместувањето. Но токму тука настанува замката: кога еднаш ќе прифатиш неправда, таа станува правило.
Сместување кое изгледа добро – само на слики
Една од најчестите теми за кои луѓето се жалат е сместувањето. Во огласите се ветува „обезбеден смештај“, но ретко се објаснува што тоа навистина значи. Во реалноста, често станува збор за мали соби со повеќе луѓе, без клима, со заедничка бања и со услови што немаат многу врска со пристоен живот.
Дополнително, сместувањето често е врзано со работата. Ако дојде до конфликт или ако решиш да си заминеш, можеш буквално истиот ден да останеш и без кров над глава.
Платата не е секогаш тоа што ти го ветиле
Најчестиот шок доаѓа на крајот од месецот. Износот што бил ветен „нето“ често се намалува поради разни одбитоци, за храна, сместување, опрема или нешто што никогаш не било јасно договорено. Некои работници дознаваат дури тогаш дека дел од платата е условен, дека бакшишот се дели на специфичен начин или дека дел од парите ќе ги добијат дури на крајот од сезоната.
Во најлошите случаи, последната плата никогаш не стигнува.
Што мора да знаеш пред да тргнеш
Она што никој не сака да ти го каже е дека сезонската работа во Хрватска може да биде добра само ако однапред се постават јасни граници. Без писмен договор, без официјална дозвола и без јасно дефинирани услови, ризикот е огромен. Моменталната потреба за пари често ги тера луѓето да ги игнорираат овие факти, но последиците може да бидат далеку поскапи од една пропуштена сезона.
Работата често не е тоа што ти е ветено
Една од најчестите замки е разликата меѓу договореното и реалното. Многу работници заминуваат со ветување за конкретна позиција, на пример келнер или помошник во кујна, а по пристигнувањето добиваат сосема други задачи. Работното време знае драстично да се продолжи, слободните денови да исчезнат, а притисокот да биде огромен, особено во шпицот на туристичката сезона.
Работно време без граници
Во екот на летото, „осум часа работа“ често постои само на хартија. Реалноста за многумина е 10, 12, па дури и 14 часа дневно, со минимални паузи. Прекувремената работа не секогаш се плаќа, а дел од работниците ни не знаат дека имаат право да ја побараат. Стравот од отказ или од губење на дозволата ги тера луѓето да молчат.
Договорот постои, но не те штити секогаш
Иако имаш договор, тоа не значи автоматска заштита. Многу сезонски работници не го читаат договорот детално или не го разбираат целосно. Во договорите често има клаузули што му даваат голема моќ на работодавачот, особено кога станува збор за отказ или промена на условите. Во пракса, правната заштита е можна, но тешко остварлива ако не го познаваш системот.
Ако си отпуштен – проблемите дури тогаш почнуваат
Она што ретко кој го кажува е што се случува ако работодавачот одлучи да те отпушти. Во таков случај, твојата дозвола за престој и работа станува проблематична, бидејќи е врзана за конкретниот работодавач. Тоа значи дека имаш многу краток рок да најдеш нов работодавец или мораш да ја напуштиш Хрватска. За многумина, ова е моментот кога започнува вистинскиот стрес.
Данок и документи – замка што доаѓа подоцна
Голем дел од работниците не размислуваат за даноците додека работат, но проблемите можат да дојдат подоцна. Ако нешто не е правилно пријавено, ако не си целосно осигуран или ако имаш нерасчистени обврски, тоа може да ти создаде проблеми при следно вработување, па дури и при влез во ЕУ земји.
Не секоја „добра понуда“ е навистина добра
Недостигот на работна сила во Хрватска создаде пазар каде што има многу огласи, но и многу несериозни посредници. Брзи ветувања, притисок „да тргнеш веднаш“ и нејасни информации се црвени аларми. Во такви ситуации, најчесто работникот е тој што го носи целиот ризик.
Заклучок што мора да го знаеш
Сезонската работа во Хрватска не е нужно лоша, но не е ни лесна приказна како што често се претставува. Ако одиш неподготвен, без јасни информации и без да ги знаеш своите права, можеш многу брзо да се најдеш во ситуација од која тешко се излегува. Информираноста и претпазливоста се единствената вистинска заштита.
Заклучок што многумина го сфаќаат предоцна
Хрватска има огромна потреба од сезонски работници и многу македонски граѓани таму навистина заработуваат чесно. Но паралелно со тоа постои и темна страна за која ретко се зборува. Ако не си информиран, ако брзаш и ако веруваш на усни ветувања, можеш лесно да се најдеш во ситуација од која тешко се излегува.
Пред да заминеш, информирај се, прашај, инсистирај на документи и не прифаќај ништо што не би го прифатил дома. Сезоната трае неколку месеци, но последиците од лоша одлука можат да траат многу подолго.
Текстот е авторска сопственост и неговата содржина не смее да се превзема во целост или делови без претходна согласност од авторот или порталот Емигрико.
