Современото општество создаде една од најуспешните илузии во историјата: идејата дека кредитот значи слобода.
Луѓето се учат дека ако земат кредит — напредуваат. Ако купат стан на кредит — успеале. Ако возат автомобил на кредит — се реализирале.
Но ретко кој застанува да се праша што навистина значи кредитот. Кредитот значи дека дел од твојата иднина веќе не ти припаѓа тебе. Таа припаѓа на институцијата што ти ги дала парите.
Кога човек зема кредит, тој не купува само предмет. Тој купува обврска што ќе го следи со години. Секој месец, без разлика дали си среќен или несреќен, дали ја сакаш работата или не, дали си уморен или мотивиран — мораш да работиш. Не затоа што сакаш, туку затоа што должиш.
Прочитајте: Како да купите стан во Германија без учество. За кредит од 180 000 евра потребна е оваа плата:
Тука започнува суптилната форма на зависност. Човекот со кредит станува помалку слободен да донесува одлуки. Не може лесно да ја напушти работата. Не може да ризикува. Не може да паузира. Не може да каже „доста“. Затоа што има рата.
И токму ова е суштината на модерното должничко ропство. Никој не го тера човекот со сила. Нема синџири. Нема господар.
Но постои договор што го врзува.
Во минатото, ропството било физичко. Денес е финансиско. Современиот човек доброволно се врзува за долг — а системот тоа го претставува како успех.
Особено во Европа и Германија, кредитот е нормализиран. Млад човек без кредит изгледа како да заостанува. Млад човек со кредит изгледа како да напредува.
Станот на кредит се нарекува инвестиција.
Автомобилот на кредит се нарекува потреба.
Долгот се нарекува финансиска стратегија.
Но суштината останува иста: ти ја продаваш идната работа за сегашна удобност.
Банката не ти позајмува пари од доверба. Таа купува сигурен извор на враќање — твојата иднина. Колку е подолг кредитот, толку подолго си врзан. И токму затоа кредитот го менува однесувањето на човекот.
Луѓето со долг стануваат повнимателни, попослушни во системот, помалку склони кон ризик, помалку подготвени за промена. Тие мораат да останат стабилни — затоа што нестабилноста значи опасност за ратата.
Така кредитот станува механизам на контрола, не преку сила, туку преку обврска. Човекот мисли дека поседува нешто — а всушност институцијата поседува дел од неговото време, труд и иднина.
Најголемата илузија е што ова се претставува како слобода. „Сопствен стан“ звучи како независност. Но ако станот е под хипотека 30 години — слободата е условна. Сè додека ратата постои, постои и зависност.
Ова не значи дека кредитот е секогаш погрешен. Понекогаш е алатка. Понекогаш е неопходност. Но проблемот е во наративот: дека долгот е успех.
Вистинската слобода не е да имаш многу купено. Вистинската слобода е да имаш малку обврски.
Човек без долг има избор. Човек со долг има обврска. И токму тука лежи суштинската разлика меѓу слободен човек и финансиски врзан човек. Затоа модерното општество создаде систем во кој луѓето доброволно влегуваат во долгорочни обврски — и го доживуваат тоа како напредок.
Но ако се погледне суштината, кредитот не е слобода. Кредитот е договор во кој дел од твојата иднина е веќе резервирана.
