Во Германија – стан од 60 или 70 квадрати под кирија. Во Македонија – куќа од 200 или 300 квадрати, два ката, големи тераси, двор, гаража и соби кои поголемиот дел од годината остануваат затворени. Оваа слика им е добро позната на многу иселенички семејства. Со години се работи, се земаат дополнителни смени и се штеди од секојдневните задоволства. Една година се прави плочата, следната покривот, потоа прозорците, фасадата, оградата, дворот и новата кујна. Речиси секое лето кога ќе се дојде во Македонија има нешто ново што треба да се доврши. А реченицата е секогаш иста: „Да ја средиме куќата. Еден ден ќе се вратиме.“ Само што тој ден постојано се поместува.
Куќата не е само недвижност
За генерацијата која заминала од Македонија, куќата во родното место често има многу поголемо значење од нејзината пазарна вредност. Таа е доказ дека трудот во странство не бил залуден, дека годините поминати на работа далеку од семејството и родното место сепак создале нешто видливо и трајно. Кога човек ќе се врати во родниот град или село и ќе ја погледне куќата изградена со пари заработени во Германија, Швајцарија, Австрија или некоја друга земја, тешко е нејзината вредност да се измери само во евра. За некого таа претставува сигурност за пензионерските денови, за друг наследство за децата, а за трет ветување дадено самиот на себе дека заминувањето не било засекогаш.
Прочитјте: Германските складишта за гас најпразни во последните 15 години: Што значи тоа за претстојната зима?
Токму тука се појавува еден интересен парадокс. Истото семејство кое во Македонија има огромна куќа може со децении да живее во релативно мал стан во Германија. Децата делат соба, дневната е истовремено и трпезарија, подрумот е преполн, а за поголем стан не се размислува затоа што киријата би била уште повисока. Во Македонија, пак, има три или четири спални соби, огромна дневна, две тераси и можеби цел кат направен „за децата“. Две или три недели во лето куќата конечно е полна. Се отвораат прозорците, доаѓаат роднините, во дворот има кафе, ручеци и разговори до доцна навечер, а низ собите повторно се слуша детска смеа. Но токму кога куќата почнува повторно да личи на вистински дом, доаѓа денот за враќање. Куферите се ставаат во автомобилот, ролетните се спуштаат, вратата се заклучува и големата куќа повторно останува сама. Следните месеци можеби сосед или роднина ќе ја проветри, ќе го среди дворот и ќе провери дали сè е во ред, додека сопствениците продолжуваат да ја плаќаат киријата во Германија.
„Овој кат е за децата“
Можеби најемотивниот дел од целата приказна е што многу родители не градат само за себе. „Овој кат е за синот, другиот за ќерката.“ Се прават посебни влезови, купатила, кујни и тераси со идејата дека еден ден децата ќе имаат нешто свое во Македонија. Планот е направен со најдобра намера, но понекогаш во него недостига едно важно прашање: дали децата навистина ќе сакаат да живеат таму?
Дете кое е родено или израснало во München, Stuttgart, Frankfurt или Düsseldorf може искрено да ја сака Македонија. Таму се бабата и дедото, братучедите, летниот распуст и можеби најубавите спомени од детството. Но неговиот секојдневен живот е во Германија. Таму му се училиштето, пријателите, Ausbildung, факултетот, работата и можеби еден ден партнерот и сопственото семејство. За родителот куќата во Македонија е „дома“. За детето таа можеби засекогаш ќе остане прекрасното место каде што се оди на одмор. И двете чувства се вистински, но не значат исто.
Токму затоа вистинската цена на една голема куќа не се состои само од цементот, железото, прозорците, фасадата и мебелот. Во неа се вградени и дополнителните смени со кои биле заработени тие пари, саботите поминати на работа, одморите што не биле направени и поголемиот стан во Германија што семејството не го изнајмило затоа што „подобро тие пари да ги вложиме дома“. Во таа цена влегуваат и вечерите кога родителите се враќале преморени од работа и годините во кои семејството живеело поскромно за секој вишок да оди во следната фаза од градбата. Тогаш прашањето повеќе не е само дали куќата чинела 100.000 или 150.000 евра, туку што друго можело да се направи со тие пари и со тоа време. Можеби повеќе патувања со децата, поудобен дом таму каде што семејството реално живее единаесет месеци во годината, поголема заштеда за пензија, инвестиции или едноставно помалку работа и повеќе време за живот.
Кога градиме за себе, а кога за другите?
Во нашите краишта куќата отсекогаш била нешто повеќе од место за живеење. Таа често била и симбол на успех. Кој се вратил од странство? Што направил? Колкава куќа изградил? Лесно се создава натпревар кој никогаш официјално не бил договорен. Соседот направил уште еден кат, роднината ставил подобра фасада, некој направил базен, друг купил поскап автомобил. И незабележливо може да почнеме да трошиме не затоа што нешто навистина ни е потребно, туку затоа што сакаме трудот во странство да се гледа кога ќе се вратиме дома.
Но луѓето кои ќе ја погледнат куќата ќе продолжат со својот живот, а ние повторно ќе се вратиме во Германија и следното утро ќе станеме за работа. Затоа нема ништо погрешно во тоа човек да изгради голема куќа ако тоа навистина го прави среќен и ако таа е дел од неговиот реален животен план. Проблемот настанува кога градиме поради очекувањата на околината, натпреварот со другите или поради иднина за која никогаш сериозно не сме провериле дали сè уште ја сакаме.
А токму планот за враќање најлесно се менува без да забележиме. На 30 години велиме: „Уште пет години.“ На 35 детето веќе почнало училиште и не е вистински момент за преселба. На 45 децата се тинејџери и не сакаат да ја напуштат Германија. На 55 веќе имаат работа и сопствен живот. На 65 конечно доаѓа пензијата и слободното време, но тогаш можеби внуците се во Германија. И човек може да се најде пред куќата што цел живот ја градел за да се врати, а да сфати дека луѓето за кои ја градел повеќе немаат план да се вратат со него.
Најскапата куќа не мора да биде онаа што чинела најмногу
Секако, постојат и многу поинакви приказни. Има семејства за кои куќата во Македонија е една од најдобрите одлуки што ги направиле. Се враќаат секое лето, поминуваат по неколку месеци таму, ја користат целото семејство, а по пензионирањето навистина планираат трајно да живеат во неа. За нив таа не е празна инвестиција, туку вистински дел од животниот план. Затоа проблемот никогаш не е самата куќа. Прашањето е дали животот за кој сме ја изградиле сè уште постои.
Можеби не ни треба трет кат. Можеби на децата не им треба посебен стан во куќата во која никогаш нема трајно да живеат. Можеби наместо уште 30.000 евра за фасада, двор, ограда и мебел што ќе се користат неколку недели годишно, тие пари можат да ни донесат нешто што многу потешко се купува подоцна – повеќе време со децата додека се мали, помалку дополнителни смени, повеќе патувања, финансиска сигурност или можност порано да работиме помалку.
Затоа најскапата куќа не е секогаш онаа со најголема квадратура или најскап материјал. Најскапа може да биде онаа поради која дваесет или триесет години сме живееле поскромно таму каде што реално ни поминувал животот, за на крај во неа никој да не живее. А можеби најважното прашање што еден иселеник може да си го постави не е: „Колку вреди куќата што ја изградив?“, туку: „Колку години од мојот живот дадов за неа – и за кого всушност ја градев?“
А како е кај вас? Дали куќата што ја изградивте во Македонија е место во кое навистина планирате еден ден да се вратите или, со текот на годините, сфативте дека вашиот живот веќе се преселил во Германија?
Текстот е авторска сопственост и неговата содржина не смее да се превзема во целост или делови без претходна согласност од авторот или порталот Емигрико.
