Кога првпат заминуваш во Германија, веруваш дека најтешко ќе биде да најдеш работа, да го научиш јазикот и да се навикнеш на новиот систем. Не размислуваш дека неколку години подоцна можеби ќе се соочиш со многу подлабоко прашање: каде навистина припаѓаш?
Во Германија често си „Балканецот“. И по многу години живот, работа, плаќање даноци и почитување на правилата, некој повторно ќе те праша од каде доаѓаш. А кога ќе се вратиш во родниот крај, таму повеќе не те гледаат сосема како свој. За нив си станал „Германец“, „Швабо“ или човекот што дошол од странство.
Така многу иселеници постепено започнуваат да живеат меѓу два света – поврзани со двете земји, но понекогаш без чувство дека целосно припаѓаат на која било од нив.
Во Германија секогаш некој ќе праша од каде доаѓаш
Во првите години по преселувањето таквото прашање изгледа сосема нормално. Имате странски акцент, сè уште го учите јазикот и се обидувате да го разберете германскиот систем.
Прочитајте: ДИГИТАЛНОТО ЕВРО ДОАЃА: Дали ова е крајот на готовината и вашата слобода ?
Но чувството станува поинакво кога истото прашање ќе го слушнете по десет или дваесет години.
Можеби во Германија сте го изградиле целиот свој професионален живот. Тука работите, плаќате даноци, имате пријатели, дом и деца. Германските правила и навики веќе ви се дел од секојдневието. Сепак, вашето име, изглед или акцент понекогаш се доволни некој повторно да ве доживее како човек што дошол од друго место.
Најчесто тоа не е кажано со лоша намера. Но кога постојано треба да објаснувате од каде сте, кога сте дошле и колку долго живеете во Германија, добивате чувство дека вашата припадност секогаш треба дополнително да ја докажувате.
Има и луѓе што по децении во Германија и понатаму немаат блиски германски пријатели. На работа комуницираат на германски, но најважните разговори ги водат на македонски, српски, босански или хрватски. За време на викендите се среќаваат со луѓе од Балканот, ги следат вестите од татковината и го планираат следното патување на југ.
Германија станала нивно место за живеење, но дел од нивното срце никогаш целосно не заминало од родниот крај.
А кога ќе се вратиш дома, веќе не си истиот човек
Секој иселеник барем еднаш ја слушнал реченицата: „Лесно ти е тебе, ти живееш во Германија“.
За луѓето во родниот крај, човекот што доаѓа од Германија често се гледа пред сè преку германската плата. Тие го гледаат автомобилот со странски регистарски таблички, подароците, вечерата во ресторан и парите што се трошат за време на одморот.
Не ги гледаат раното станување, долгите смени, високата кирија, осигурувањата, кредитите и годините поминати далеку од семејството. Не гледаат колку време било потребно да се научи јазикот, да се најде стабилна работа и да се создаде живот од почеток.
По неколку години во странство се менува и самиот иселеник.
Се навикнува термините да се договараат однапред, сметките да се плаќаат навреме и правилата да важат без оглед на личните познанства. Почнува поинаку да гледа на точноста, работата, сообраќајот, администрацијата и одговорноста.
Кога ќе се врати дома и ќе се пожали на доцнење, неред или непочитување на договорот, често го слуша одговорот: „Еве го Германецот, сега сè му пречи“.
Истите навики што му помогнале да се снајде во Германија можат да создадат дистанца во средината од која потекнува.
Одморот не е исто што и враќање дома
За време на годишниот одмор, чувството на припадност е силно. Семејството се собира, пријателите наоѓаат време за средба, а старите улици будат спомени од детството.
Во тие моменти изгледа дека ништо не се променило.
Но луѓето што долго живеат во странство понекогаш носат во себе стара слика за татковината. Го паметат градот, пријателствата и семејните односи онакви какви што биле пред нивното заминување.
Во меѓувреме, животот продолжил без нив.
Пријателите создале семејства, роднините развиле нови навики, а родителите остареле. Човекот што се враќа очекува да продолжи таму каде што застанал, но сфаќа дека старото место во секојдневието повеќе не постои во истиот облик.
Додека е на одмор, сите сакаат да го видат. Но трајното враќање е нешто сосема друго. По првите неколку недели, и роднините и пријателите се враќаат на своите обврски. Тогаш станува јасно дека носталгијата не може сама да создаде нов живот.
Домот што го паметиме и домот во кој треба повторно да живееме не се секогаш исто место.
Децата имаат поинаков одговор на прашањето „Каде е дома?“
Прашањето за припадност станува уште посложено кога во Германија ќе се родат или ќе пораснат децата.
Родителите можеби велат дека еден ден ќе се вратат „дома“, но за детето домот најчесто е германскиот град во кој живее. Таму се неговите пријатели, училиштето, спортскиот клуб и секојдневните навики.
Детето може да зборува на јазикот на родителите, да ја сака храната и летните одмори на Балканот, но тоа не значи дека ќе се чувствува подготвено трајно да живее таму.
Во Германија може да го гледаат како Македонец, Босанец, Србин или Хрват. Кога ќе отиде на Балканот, децата може да го нарекуваат „Германец“ поради акцентот, облекувањето или однесувањето.
Така и втората генерација го доживува истиот парадокс: во едната земја е дете на доселеници, а во другата дете од странство.
Но децата понекогаш полесно го прифаќаат двојниот идентитет од своите родители. За нив не мора да постои само еден дом. Можат да се чувствуваат поврзани со Германија и со земјата од која потекнува семејството, без да мора да изберат само една страна.
Кога јазикот станува дел од идентитетот
Јазикот е една од најсилните врски со татковината.
Многу иселеници можат одлично да зборуваат германски, но кога сакаат да се пошегуваат, да раскажат спомен или да изразат силни чувства, несвесно се враќаат на мајчиниот јазик.
На германски го водат професионалниот живот. На мајчиниот јазик ги водат најличните разговори.
По долго време во Германија, сепак, и јазикот почнува да се менува. Во разговорите влегуваат германски зборови, некои изрази се забораваат, а децата одговараат на германски дури и кога родителите им зборуваат на македонски или на друг балкански јазик.
Кога ќе се вратат во родниот крај, луѓето понекогаш им се потсмеваат поради акцентот или мешањето германски зборови. Тоа изгледа како ситница, но може дополнително да го засили чувството дека повеќе не припаѓаат целосно ниту таму.
Германските навики стануваат дел од тебе
По многу години во Германија, човекот усвојува навики што на почетокот можеби му изгледале чудни.
Почнува да планира однапред, да доаѓа навреме, да ги одделува приватните од службените обврски и да очекува институциите да функционираат според утврдени правила. Се навикнува на редовно здравствено осигурување, работнички права, платено боледување и поголема предвидливост.
Дури и кога постојано ја критикува Германија, по враќањето на Балканот може да сфати колку германскиот начин на живот станал дел од него.
Истовремено, во Германија ги задржува балканската непосредност, силната поврзаност со семејството, гостопримството и потребата за спонтани средби. Токму таа комбинација создава нов идентитет што не е целосно ниту германски ниту балкански.
Тоа не мора да биде недостаток. Човекот што живеел во две различни средини може да ги разбира предностите и слабостите на двете.
Осаменоста што не се забележува веднаш
На почетокот по преселувањето нема многу време за размислување. Треба да се најде работа, да се научи јазикот, да се среди документацијата и да се обезбеди стан.
Годините минуваат во работа и создавање сигурност.
Осаменоста понекогаш се појавува многу подоцна. Доаѓа кога човекот ќе сфати дека пропуштил важни моменти: растењето на внуците, семејните прослави, секојдневните разговори со родителите и старите пријателства.
Телефонските и видеоповиците ја намалуваат оддалеченоста, но не можат целосно да ја заменат физичката близина. Родителите не стареат само за време на годишниот одмор. Децата не растат само кога доаѓаме да ги посетиме.
Од другата страна, по многу години во Германија и таму се создава живот што не може едноставно да се остави. Пријателствата, работата, домот и навиките стануваат еднакво важни.
Иселеникот тогаш не избира само меѓу две држави. Избира меѓу два дела од сопствениот живот.
Враќањето не го решава автоматски чувството на неприпадност
Некои луѓе веруваат дека трајното враќање ќе го реши чувството дека се странци. Но по преселувањето можат да откријат дека и во родната земја повторно треба да го пронајдат своето место.
Тие се враќаат во позната култура, но во променета средина. Мораат повторно да градат професионални контакти, да се приспособат на институциите и да ги обноват односите со луѓето.
Можно е по враќањето да почнат да им недостигаат токму работите што ги критикувале во Германија: редот, предвидливоста, личната приватност или професионалните можности.
Истовремено, ако останат во Германија, продолжуваат да чувствуваат носталгија за семејството, јазикот и начинот на живот на Балканот.
Поради тоа, географската преселба не е секогаш доволна за да се реши внатрешната поделба. Човек може да се врати физички, а дел од него да остане во Германија – исто како што претходно живеел во Германија, а мислите му биле дома.
Можеби не мора да избереме само еден свет
Долгото живеење меѓу две држави често се претставува како проблем: човекот наводно мора да одлучи каде припаѓа.
Но можеби не е неопходно да се избере само една страна.
Можно е некој да ја сака Германија поради сигурноста, работните можности и животот што го изградил таму, а истовремено да чувствува силна припадност кон Македонија или друга балканска земја.
Можно е да имате два дома, два јазика и две различни култури што ве обликувале.
Иселениците не се исти луѓе што некогаш заминале од Балканот, но не станале ниту целосно Германци. Тие создале нешто трето – идентитет изграден од заминувања, враќања, жртви, успеси и постојано споредување на двата света.
Таквиот живот понекогаш носи осаменост и чувство дека никаде не сте целосно свој. Но носи и способност да го гледате светот од две перспективи, да зборувате повеќе јазици и да ги разбирате луѓето од различни средини.
На Балканот можеби ќе ве нарекуваат „Германец“, а во Германија понекогаш ќе ве гледаат како странец. Но тоа не значи дека не припаѓате никаде.
Можеби значи дека припаѓате на двете места – само на поинаков начин.
Текстот е авторска сопственост и неговата содржина не смее да се превзема во целост или делови без претходна согласност од авторот или порталот Емигрико.
