Енергетската криза што ја погоди Германија по рускиот напад врз Украина остави огромна сметка за германскиот буџет. За да го ублажи наглото поскапување на струјата и гасот и да ги заштити домаќинствата и компаниите од уште поголем финансиски удар, германската држава потрошила најмалку 50,4 милијарди евра. Станува збор за податоци на Bundesfinanzministerium, објавени како одговор на барање на пратеникот Sebastian Schäfer. Во пресметката се опфатени 27 различни мерки со кои државата реагирала на енергетската криза, но дури ни оваа огромна сума не ја покажува целата цена што ја платил јавниот сектор.
Најмногу пари за ограничување на цените на струјата и гасот
Најголемата поединечна ставка била Strompreisbremse, за која државата потрошила околу 16,3 милијарди евра. Механизмот беше воведен во период кога цените на енергијата нагло пораснаа и постоеше страв дека многу домаќинства и компании нема да можат да ги поднесат новите сметки. За приватните домаќинства и малите компании цената беше ограничена на 40 центи за киловат-час за 80 проценти од историската потрошувачка, додека сè што ќе се потрошеше над тој праг се плаќаше по договорната пазарна цена. На тој начин државата сакаше истовремено да ги заштити граѓаните од екстремните цени, но и да го задржи финансискиот мотив за штедење електрична енергија.
Втората најголема ставка била Gaspreisbremse, за која биле потрошени уште околу 14,3 милијарди евра. За приватните домаќинства и помалите компании цената на гасот беше ограничена на 12 центи за киловат-час за 80 проценти од претходната потрошувачка, додека за Fernwärme важеше посебна граница. Принципот беше ист како кај струјата: државата преземаше дел од финансискиот удар, но потрошувачите и понатаму имаа причина да ја намалат потрошувачката.
Германија презеде и една месечна сметка за гас
Уште пред целосно да започне Gaspreisbremse, германската влада воведе преодно решение познато како Dezember-Soforthilfe. Во декември 2022 година милиони домаќинства и одредени компании практично беа ослободени од редовната месечна аконтација за гас и топлинска енергија, а трошокот го презеде државата. Според податоците на Bundesfinanzministerium, конечната сметка само за оваа мерка достигнала околу 8,5 милијарди евра.
Помош добија пензионери, студенти и други групи
Голема ставка претставувала и Energiepreispauschale за пензионерите. Во декември 2022 година околу 20 милиони пензионери добија еднократна помош од по 300 евра, а само оваа мерка го чинела Bund околу 6,3 милијарди евра. Целта беше делумно да се компензираат значително повисоките трошоци за греење и електрична енергија кај група граѓани која претходно не беше опфатена на ист начин со енергетската паушална помош за вработените.
Но државната интервенција не заврши со ограничувањето на цените и со пензионерите. Стотици милиони евра биле насочени и кон примателите на Wohngeld, а посебни програми постоеле за студенти, домаќинства што се греат со Heizöl, пелети и други енергенси, како и за компании и институции особено погодени од високите цени. Студентите и учениците во одредени стручни образовни установи, на пример, добија еднократна Energiepreispauschale од 200 евра, за што првично беа предвидени околу 680 милиони евра.
50,4 милијарди евра не се целата сметка
Особено важно е што сумата од 50,4 милијарди евра не претставува целосна проценка на сите финансиски последици од енергетската криза. Во неа, на пример, не се вклучени сите загубени даночни приходи што произлегоа од привременото намалување на Mehrwertsteuer за гас и Fernwärme. Германија ја намали стапката на ДДВ за гас и топлинска енергија од 19 на 7 проценти, а мерката важеше до крајот на март 2024 година.
Намалениот ДДВ не претставува директен расход како исплата од буџетот, но значи дека државата се откажала од дел од приходите што инаку би ги добила. Затоа, кога ќе се земат предвид и ваквите мерки, поширокиот финансиски ефект врз германските јавни финансии е поголем од наведените 50,4 милијарди евра.
Околу 600 евра по жител
Ако 50,4 милијарди евра грубо се поделат со населението на Германија, се добива износ од приближно 600 евра по жител. Тоа, секако, не значи дека секој граѓанин лично платил 600 евра, ниту дека секој добил помош во толкав износ. Пресметката служи само за подобро да се претстави размерот на државните интервенции, бидејќи парите се финансирани преку јавните финансии и претставуваат дел од поширокиот товар што кризата го остави врз германскиот буџет.
Првично се стравуваше од многу поголема сметка
На почетокот на кризата германската влада мораше да се подготви и за значително полошо сценарио. Кога Bundestag ги разгледуваше Strompreisbremse и Gaspreisbremse кон крајот на 2022 година, за нивното спроведување во 2023 и 2024 година беа предвидувани околу 56 милијарди евра. Само за Strompreisbremse и поврзаните мрежни трошоци во финансиските планови во еден момент беа предвидени десетици милијарди евра.
Фактичката цена на мерките на крајот беше пониска од најлошите првични сценарија. Една од причините беше тоа што цените на европскиот енергетски пазар се стабилизираа побрзо отколку што се стравуваше во екот на кризата, со што се намали и сумата што државата мораше да ја покрива преку механизмите за ограничување на цените.
Зошто Германија мораше да интервенира?
Ситуацијата во 2022 година беше исклучителна. По почетокот на руската инвазија врз Украина и драстичното намалување на испораките на руски гас кон Европа, цените на природниот гас нагло пораснаа, а во еден момент европските берзански цени надминаа 300 евра за мегават-час. За Германија проблемот беше особено сериозен бидејќи пред кризата земјата беше силно зависна од рускиот природен гас.
За релативно краток период Германија мораше да обезбеди нови извори на снабдување, да ги наполни складиштата, да ја забрза изградбата на LNG-инфраструктура и истовремено да спречи енергетскиот шок целосно да се префрли врз домаќинствата и економијата. Тоа бараше огромни државни интервенции во период кога граѓаните и компаниите се соочуваа со неизвесност околу тоа колку ќе чинат струјата и греењето во следните месеци.
Целта не беше само да се намалат сметките на граѓаните
Државните мерки имаа и поширока економска функција. Наглото повеќекратно зголемување на трошоците за енергија можеше да создаде дополнителни проблеми за компаниите, да доведе до губење работни места и дополнително да го засили инфлацискиот притисок. Со Strompreisbremse и Gaspreisbremse државата фактички презеде дел од ризикот од екстремните пазарни цени, наместо целиот товар веднаш да се префрли врз граѓаните и компаниите.
Истовремено, ограничувањето важеше само за определен дел од претходната потрошувачка. Со тоа беше направен обид да се постигне баланс: граѓаните да бидат заштитени од најекстремните цени, но домаќинствата и компаниите сепак да имаат финансиски мотив да штедат енергија.
Денес ситуацијата е поинаква од 2022 година
Германија во меѓувреме значително го промени начинот на кој се снабдува со енергија. Земјата ги диверзифицираше изворите на снабдување, изгради LNG-инфраструктура и значително ја намали зависноста од рускиот гас. Поради тоа, состојбата денес не може директно да се споредува со критичните месеци од 2022 и 2023 година.
Сепак, сметката од енергетската криза покажува колку скапо може да ја чини државата ситуација во која цените на еден од најважните енергенси за краток период драматично растат. Најмалку 50,4 милијарди евра беа потрошени за директно ублажување на последиците и стабилизирање на ситуацијата, а кога ќе се земат предвид и мерките што доведоа до помали даночни приходи, вкупниот финансиски ефект е уште поголем.
Останува прашањето што и денес предизвикува дебата: дали овие милијарди беа неопходна цена за заштита на граѓаните и економијата во една исклучителна криза или дел од средствата можеше да биде искористен поефикасно?
Текстот е авторска сопственост и неговата содржина не смее да се превзема во целост или делови без претходна согласност од авторот или порталот Емигрико.
