Шведска, една од најнапредните земји во светот во областа на дигиталното плаќање, повторно ја враќа готовината во фокусот. Причината не е откажување од модерната технологија, туку зголемената загриженост за безбедноста во случај на војна, кибернапади или прекин на електричната енергија.
Со години Шведска се движеше кон општество во кое банкнотите и монетите речиси целосно ќе исчезнат. Граѓаните масовно почнаа да користат банкарски картички, мобилни апликации и дигитални паричници, додека голем број продавници престанаа да прифаќаат готовина.
Се очекуваше земјата до 2030 година практично да стане безготовинско општество. Меѓутоа, руската инвазија врз Украина ги натера шведските власти повторно да ја разгледаат оваа стратегија.
Готовината како заштита во кризни ситуации
Шведската централна банка, Riksbank, предупредува дека целосното потпирање на електронските плаќања носи сериозни ризици. Во случај на голем кибернапад, саботажа на телекомуникациската инфраструктура или подолг прекин на електричната енергија, граѓаните би можеле да останат без можност да платат дури и за основните животни потреби.
Поради тоа, централната банка им препорачува на граѓаните да чуваат дома најмалку 1.000 шведски круни, односно приближно 90 евра во готовина по возрасно лице.
Властите дополнително објавија и информативна брошура со наслов „Ако дојде до криза или војна“, во која граѓаните се советуваат да бидат подготвени за ситуации кога вообичаените системи за плаќање нема да функционираат.
Една од препораките е повремено да се користи готовина, со цел таа да остане функционален начин на плаќање.
Продавниците и аптеките повторно во фокусот
Во јули 2026 година, Riksbank објави мерки насочени кон обезбедување можност за готовинско плаќање во продавниците за храна и аптеките со персонал.
Целта е граѓаните да можат да набават основни производи и лекови дури и кога дигиталните системи се недостапни.
Сепак, враќањето на готовината не наидува на еднаков прием кај сите. Дел од постарите граѓани ги поздравуваат ваквите иницијативи, додека многу трговци и потрошувачи сметаат дека дигиталните плаќања се побрзи, поедноставни и попрактични.
Само пет проценти од купувачите плаќаат со готовина
Податоците покажуваат колку длабоко дигиталното плаќање е навлезено во шведското секојдневие.
Во 2025 година само пет проценти од купувачите во Шведска користеле готовина при плаќање, додека пред петнаесетина години тој удел изнесувал околу 40 проценти.
Слични навики има и во останатите нордиски земји. Во Норвешка готовината се користи кај околу два проценти од плаќањата во продавниците, а во Данска кај осум проценти.
За разлика од нив, во еврозоната готовината и понатаму е најчесто користениот начин на плаќање во физичките продавници.
Дигитализацијата има и свои слабости
Шведскиот пример отвора пошироко прашање за тоа колку современите општества треба да зависат од технологијата.
Мобилните апликации и електронските плаќања нудат бројни предности, но нивното функционирање зависи од електрична енергија, интернет, банкарски системи и телекомуникациска инфраструктура.
Токму затоа шведските власти сакаат да обезбедат алтернативен начин на плаќање што би функционирал и во вонредни околности.
Ова не значи дека Шведска се откажува од дигитализацијата или дека граѓаните повторно масовно ќе почнат да користат банкноти.
Напротив, земјата се обидува да воспостави рамнотежа меѓу технолошкиот напредок и безбедноста, задржувајќи ја готовината како дополнителна заштита во време на зголемени геополитички и безбедносни ризици.
Текстот е авторска сопственост и неговата содржина не смее да се превзема во целост или делови без претходна согласност од авторот или порталот Емигрико.
